✍️ عبدالرضا آرمانده
واژهها تنها ابزار انتقال پیام نیستند؛ بلکه در شکلگیری برداشت مخاطب از یک رویداد نیز نقش تعیینکننده دارند.
از همین رو، انتخاب واژه مناسب در رسانهها اهمیت ویژهای دارد.
این روزها در برخی خبرها، به جای واژههای «موشک» یا «بمب» از واژه «پرتابه» استفاده میشود.
هرچند این واژه از نظر لغوی به هر جسمی که پرتاب میشود اطلاق میشود،
اما از نظر ذهنی، برای بسیاری از مردم تداعیکننده منجنیق، فلاخن یا هر وسیله سادهای برای پرتاب یک جسم است.
«پرتابه» واژهای عام و خنثی است؛ در حالی که «موشک» و «بمب» هر کدام مفهومی مشخص، ویژگیهای فنی، قدرت تخریب و آثار انسانی متفاوتی دارند.
وقتی یک موشک به ساختمانی اصابت میکند یا بمبی منفجر میشود، آنچه رخ داده صرفاً «پرتاب یک جسم» نیست، بلکه یک حمله با سلاحی مشخص و پیامدهای سنگین انسانی و مادی است.
جایگزین کردن این واژهها با «پرتابه» ممکن است ناخواسته از شدت و واقعیت حادثه بکاهد و تصویر دقیقتری از آنچه رخ داده در ذهن مخاطب ایجاد نکند.
زبان رسانه باید در کنار روانی و فارسیگرایی، امانتدار حقیقت نیز باشد.
البته اگر هدف، اشاره کلی به هر نوع سلاح پرتابشونده باشد، «پرتابه» میتواند در متون تخصصی یا نظامی کاربرد داشته باشد؛
اما در گزارش یک حادثه مشخص، زمانی که نوع سلاح معلوم است، استفاده از واژه دقیقتر مانند «موشک»، «بمب»، «پهپاد انتحاری» یا «راکت» به فهم بهتر مخاطب کمک میکند.
فرهنگستان زبان و ادب فارسی تلاش ارزشمندی برای گسترش واژههای فارسی انجام داده است، اما موفقیت هر واژه، تنها به تصویب آن وابسته نیست؛
بلکه باید بتواند همان بار معنایی، دقت و تأثیر واژه اصلی را نیز منتقل کند و در زبان عمومی پذیرفته شود.
در نهایت، زبان زمانی به رسالت خود عمل میکند که واقعیت را نه بزرگتر از آنچه هست و نه کوچکتر، بلکه دقیق، شفاف و صادقانه روایت کند.
گاهی انتخاب یک واژه، میتواند درک مخاطب از یک رویداد را بهطور کامل تغییر دهد؛ از همین رو، در بهکارگیری واژگان باید بیش از هر چیز، به دقت، شفافیت و انتقال صحیح معنا توجه داشت.